Spring naar inhoud

Alcohol en herstel

Wat is herstel?
Voor herstel bestaat nog geen afgebakende definitie, juist omdat het gekoppeld is aan een subjectieve ervaring. Er zijn globaal genomen twee visies op herstel. De traditionele (klinische) visie zet vermindering van symptomen en verbeteren van functioneren centraal, als een uitkomst van de hulpverlening. In een meer recente visie, verwijst herstel naar een (langdurig) proces waarin door het aanpakken van de problemen op verschillende levensdomeinen, mensen mogelijkheden voor een vervullend leven (met of zonder aandoening) (her)ontdekken (GGZ Nederland, 2009). De laatste visie is gericht op persoonlijke betekenisgeving in het herstelproces en kan mensen tot keuzes brengen die hoop, nieuwe kracht en mogelijkheden opleveren waardoor gewerkt kan worden richting een menswaardig en kwaliteitsvol leven. Het verschil met de traditionele visie is dat herstel niet een uitkomst is maar een proces en dat iedereen kan herstellen (Boevink, Prinsen, Dröes, Tibel, & Wilrycx, 2009).

Wanneer herstellen?
De term herstel is meestal gereserveerd voor mensen met een ernstige psychische aandoening, waaronder nadrukkelijk ook (alcohol)verslaving. Maar ook mensen met lichtere psychische problematiek kunnen baat hebben bij een herstelondersteunende benadering, omdat ook zij ontwrichtende ervaringen kunnen hebben meegemaakt waardoor zij ernstige beperkingen ervaren op het gebied van sociale rollen en relaties. Bijvoorbeeld wanneer de psychische problemen gepaard gaan met lichamelijke beperkingen of schuldenproblematiek.

Herstelprocessen
De studie van Leamy e.a. (2011) waarin bijna 100 onderzoeken naar herstelprocessen van mensen met psychische aandoeningen zijn geanalyseerd, biedt een mooi conceptueel kader: CHIME. Deze afkorting staat voor een aantal begrippen die belangrijk zijn in een herstelproces. CHIME staat voor Connectedness (verbondenheid met anderen), Hope (hoop), Identity (identiteit), Meaning to life (betekenisgeving) en Empowerment (grip op het eigen leven).

Dit kader komt grotendeels overeen met de centrale herstelprocessen die in de verslavingszorg worden gehanteerd en die gebaseerd zijn op Andresen e.a. (2011), namelijk: 1) het vinden en handhaven van hoop, 2) zelf verantwoordelijkheid nemen voor gezondheid en welzijn. 3) een positieve identiteit vormen, 4) de zin in en van het leven te vinden (Van der Stel en Van Goor, 2013).

Handvatten professionals

  • Sluit aan bij het verhaal van de cliënt; vraag zowel naar datgene wat zin geeft als naar waar iemand last van heeft; vraag naar wat helpend was in eerdere situaties; wees eerlijk en open tegen de patiënt en geef hoop; werk mensgericht waarbij gelijkwaardigheid en samenspraak centraal staan; sluit aan bij het tempo van de patiënt, herken en stimuleer sterke kanten en initiatief van de patiënt; stimuleer de patiënt tot onderlinge steun en zoek naar andere stimulerende factoren voor herstel.
  • Reflecteer op de eigen (culturele) normen en waarden, het eigen handelen en het handelen van het team. Bijvoorbeeld door casuïstiekbesprekingen en intervisie, alsook door feedback te vragen aan patiënten.

Sociaal werkers

  • Creëer in de samenleving de voorwaarden voor herstel door in het sociale domein - in samenwerking met mensen met psychische aandoeningen zelf - de benodigde ondersteuning te bieden en faciliteren.
  • Creëer actieve betrokkenheid van maatschappelijke organisaties om participatiewensen te helpen realiseren.
  • Probeer binnen reguliere voorzieningen de voorwaarden te scheppen die maken dat mensen met een psychische aandoening zich er welkom en veilig voelen.
  • Betrek naasten bij herstelondersteuning, adviseer hoe zij een positieve bijdrage kunnen leveren aan de begeleiding en wat nodig is voor hun eigen herstel.

Zorgprofessionals

  • Gezamenlijke besluitvorming is nodig om de patiënt invloed te geven op de keuze en invulling van de behandeling. Hierbij is het belangrijk om niet alleen de uiteindelijke beslissingen, maar ook de onderliggende overwegingen gezamenlijk overeen te komen.
  • Bespreek in elke zorgfase de relatie met de naasten en geef aan dat samenwerken het beste is voor de behandeling. Respecteer de keuze van de patiënt. Adviseer naasten hoe zij een positieve bijdrage kunnen leveren aan de begeleiding en behandeling van degene met een psychische aandoening, bespreek wat nodig is voor hun eigen herstel en eventuele ondersteuningsmogelijkheden hierbij.
  • Besteed aandacht aan de betekenisgeving en zingeving van mensen met (ernstige) psychische aandoeningen en verslavingsproblemen.
  • Maak begeleidingstrajecten en begeleidingsplannen voldoende flexibel om aan te sluiten bij het individuele herstelproces van de patiënt.
  • Maak gebruik van rehabilitatie- en netwerkmethoden (zoals IRB, Eigen Krachtconferenties) om maatschappelijk herstel van mensen met psychische aandoeningen te helpen realiseren.
  • Maak gebruik van de crisiskaart om de regie bij de patiënt te leggen tijdens een crisissituatie en (verergering van) crisis en gedwongen opname te voorkomen. Ervaringsdeskundige consulenten kunnen de patiënt hierbij ondersteunen.

Klik op een van de samenvattingskaarten voor meer informatie

 

De samenvattingskaarten 'herstel' horen bij de generieke module herstelondersteuning,, uitgegeven door Netwerk kwaliteitsontwikkeling GGZ.